چگونه امكان دارد خداوند قوم و جمعيتى را به خاطر اعمالى كيفر دهد ولى گروه ديگرى را كه داراى همان برنامه‌اند معاف دارد ؟ مگر او حكيم و عادل نيست ؟ و همه چيز را از روى حكمت و عدل انجام نمىدهد ؟ نوسان و دگرگونى سنتها در باره كسى تصور مىشود كه آگاهى محدودى دارد ، و با گذشت زمان به مسائلى واقف مىشود كه او را از سنت ديرينه اش باز مىدارد ، يا كسى كه آگاه است اما روى ميزان حكمت و عدالت رفتار نمىكند و تمايلات خاصى بر فكر او حاكم است ، ولى پروردگارى كه از همه اين امور منزه و پاك مىباشد سنتش در باره آيندگان همانست كه در باره پيشينيان بوده است ، سنتهايش ثابت و تغيير ناپذير است . قرآن در آيات متعددى روى مساله تغيير ناپذير بودن سنتهاى الهى تكيه كرده است كه در ذيل آيه 62 سوره احزاب ( جلد 17 ) مشروحا از آن بحث كرديم . اجمالا در اين جهان در عالم تكوين و تشريع قوانين ثابت و لايتغيرى است كه قرآن از آنها به سنتهاى الهى تعبير كرده كه هرگز دگرگونى در آنها راه ندارد ، اين قوانين همانگونه كه بر گذشته حاكم بوده بر امروز و فردا نيز حاكم است ، مجازات مستكبران بىايمان هنگامى كه اندرزهاى الهى سود نبخشد ، همچنين يارى رهروان راه حق به هنگامى كه دست از تلاش مخلصانه بر ندارند از اين سنتها است و هر دو در گذشته و امروز تغيير ناپذير بوده و هست ( 1 ) . قابل توجه اينكه در بعضى از آيات قرآن مجيد تنها سخن از عدم تبديل سنتهاى الهى آمده ( احزاب - 62 ) و در بعضى ديگر سخن از عدم تحويل آنها ( سوره اسراء - 77 ) .

--> ( 1 ) در اين زمينه علاوه بر جلد 17 ذيل آيه 22 سوره احزاب در جلد 12 ذيل آيه 77 سوره اسراء نيز بحث كرده‌ايم ( جلد 12 صفحه 218 ) .